Anayasa Hukuku
KKTC’de Mahkemelerin Yapısı: Hangi Mahkeme Hangi Davaya Bakar?
Kaza, Ağır Ceza ve Aile mahkemeleri ile Yüksek Mahkemenin farklı görevleri; ilk derece ve istinaf ayrımı.
Birleşik ve iki düzeyli yargı
KKTC’de yargı, Yüksek Mahkeme ve alt mahkemeler olarak iki düzeyde örgütlenir. Aynı üst mahkemenin farklı sıfatlarda görev yapması, ayrı ayrı Yargıtay veya Anayasa Mahkemesi kurumları bulunduğu anlamına gelmez. Hangi merciye gidileceği uyuşmazlığın hukuki niteliğine ve özel yasasına bağlıdır.
Alt mahkemeler
| Mahkeme | Başlıca görev |
|---|---|
| Kaza Mahkemesi | Hukuk uyuşmazlıkları ve yasayla yetki verilen ceza işleri; yargıcın yetkisi ve dava türü ayrıca belirlenir |
| Ağır Ceza Mahkemesi | Yasanın ağır ceza yargılamasına ayırdığı suçlar |
| Aile Mahkemesi | Evlilik, boşanma ve aile hukukuna ilişkin görevli olduğu uyuşmazlıklar |
Yüksek Mahkemenin sıfatları
| Sıfat | Temel işlev |
|---|---|
| Yargıtay | Alt mahkemelerin hukuk ve ceza kararlarına karşı kanunun izin verdiği istinafları inceler |
| Anayasa Mahkemesi | Anayasal denetim ve Anayasa’nın verdiği diğer görevler |
| Yüce Divan | Anayasa m. 144 kapsamında Cumhurbaşkanı, Başbakan ve bakanların görevleriyle ilgili suçlarını yargılar |
| Yüksek İdare Mahkemesi | İdari karar, işlem ve ihmallere ilişkin anayasal ve yasal başvurular |
| Yüksek Seçim Kurulu | Yalnızca seçimlerin yönetim ve denetimine ilişkin görevleri yerine getirir; ayrı bir istinaf mahkemesi değildir |
İlk derece ile istinaf arasındaki fark
İlk derece mahkemesi delilleri değerlendirip davayı karara bağlar. Kanunun izin verdiği kararlara karşı istinaf, Yüksek Mahkemenin Yargıtay sıfatıyla denetimini sağlar. İstinaf, davanın başka bir kaza mahkemesinde yeniden açılması değildir. Mahkemeler Yasası m. 37 istinaf yetkisinin çerçevesini belirler; hukuk veya ceza dosyasında usul ayrıca kendi kurallarına tabidir.
Yüksek İdare Mahkemesi başvuruları ve Anayasa Mahkemesindeki davalar, alt mahkemenin hukuk/ceza kararına yapılan istinafla aynı yol değildir. Özel görev, ehliyet ve süre kuralları vardır.
Görevli mahkeme nasıl belirlenir?
- 01Uyuşmazlığın niteliğini saptayın
Özel hukuk, ceza, aile, idare veya anayasa konusu olup olmadığını belirleyin.
- 02Özel yasayı inceleyin
Görev, coğrafi yetki, dava değeri ve istisnaları kontrol edin.
- 03İlk derece merciini seçin
Yetkili alt mahkeme veya Anayasa’nın doğrudan yetki verdiği üst merciye başvurun.
- 04Karar sonrası kanun yolunu kontrol edin
İstinafa elverişlilik, başvuru şekli ve süreyi kararın türüne göre değerlendirin.
Kaynaklar
İlgili mevzuat ve resmî kaynaklar
KKTC Mahkemeleri — kurumsal yapıKKTC Anayasası9/1976 Mahkemeler YasasıBu yayın genel bilgi amacı taşır; hukuki görüş veya somut bir dosyaya ilişkin danışmanlık değildir. Mevzuat ve içtihat değişebilir. Özellikle dava ve başvuru süreleri bakımından gecikmeden hukuki yardım alınmalıdır.