KKTC’de Tereke Nasıl Kurulur? Başvuru ve İdare Süreci

Tereke ölümle doğar; idaresi ayrıca düzenlenir

Tereke, kişinin ölümünde geride bıraktığı taşınır ve taşınmaz malvarlığını ifade eder. Günlük dilde 'tereke kurmak', mirasın ölümle doğmasından ayrı olarak tereke dosyasını açıp vasiyetnameyi tenfiz veya terekeyi idare yetkisinin verilmesi sürecini anlatır. KKTC’de temel çerçeve Fasıl 189 Terekelerin İdaresi Yasası ile Fasıl 195 Vasiyetnameler ve Veraset Yasasıdır.

Yetkili yer, kural olarak ölenin KKTC’de mutat veya son ikamet yerinin bulunduğu ilçenin Kaza Mahkemesi ve tereke tenfiz mukayyitliğidir; bu yer bilinmiyorsa Fasıl 189’daki Lefkoşa kuralı incelenir. Malların başka ilçede bulunması tek başına yetkili mahkemeyi değiştirmez (Fasıl 189, m. 2 ve 13).

Vasiyetname var mı?

Başvuru için ne hazırlanır?

Ölümün ve son ikamet yerinin belgelenmesi, mevcut vasiyetnamenin ortaya konulması, mirasçılar ile ilgililerin belirlenmesi, tapu kayıtları, banka ve diğer malvarlığı bilgileri, bilinen borç ve alacakların listelenmesi gerekir. Mahkemenin veya mukayyitliğin somut dosyada istediği beyan, bildirim, güvence ve vergisel belgeler ayrıca tamamlanır. Belgelerin tek ve değişmez bir listesi olduğu varsayılmamalıdır.

Vasiyetname varsa 'evde bulunduğu için geçerlidir' diye kabul edilmez: Fasıl 189 m. 14, vasiyetnamenin kanıtlanıncaya kadar etki doğurmayacağını söyler. Vasiyetin şekli ve miras payları ayrıca Fasıl 195 kapsamında değerlendirilir.

Adım adım tereke idaresi

1. 01
   Ölüm ve son ikameti belgeleyin

   Yetkili Kaza Mahkemesini belirleyin ve ölüm belgesini temin edin.

2. 02
   Vasiyetname ve ilgilileri belirleyin

   Varsa vasiyetnameyi, tenfiz memurunu, mirasçıları ve menfaat sahiplerini tespit edin.

3. 03
   İdare veya tenfiz yetkisine başvurun

   İlgili mukayyitlikte başvuruyu yapın; itiraz varsa mahkeme direktifini izleyin.

4. 04
   Terekeyi toparlayıp borçları inceleyin

   Malları, alacakları ve gerçek borçları kayda alın; ödeme önceliğini gözetin.

5. 05
   Hesap verip dağıtımı tamamlayın

   İdare hesabını sunun; kalan varlığı vasiyetname ve veraset kurallarına göre dağıtın ve gerekli kayıt işlemlerini tamamlayın.

Borçlar ödenmeden paylaşım yapılır mı?

Fasıl 189 m. 41–42, malvarlığının makul süratle toplanması ve cenaze ile idare giderlerinden sonra gerçek borçların yasa sırasıyla ödenmesini düzenler. Mirasçılar arasında paylaştırma, tereke borçları ve yasal giderler yok sayılarak yapılamaz. İdare memurunun bazı satış işlemleri için yetkisi veya mahkemeden direktif alma gereği, işlemin amacına ve dosyaya göre değişir (m. 32–33).

Tereke malı hisseli bir taşınmazsa miras paylarının tespiti, ortak mülkiyetin fiziken bölünebileceği anlamına gelmez. Bölünmede ayrıca Fasıl 224 m. 27’deki teknik sınırlar uygulanır.

Hesap ve gözetim

Yetki verilen kişi, Fasıl 189 m. 45 uyarınca kural olarak yetki veya atama tarihinden itibaren 12 ay içinde mahkemeye idare hesabı dosyalar; idare sürüyorsa mukayyidin talimatıyla sonraki hesapları da verir. Mahkeme haklı nedenle süreyi değiştirebilir. Menfaat sahibi kişinin hesapları inceleme ve uygun başvuruyu yapma imkânı vardır.